GIDA REJİMİ VE DİJİTALLEŞME: TEKNOLOJİK ÖRGÜTLENMEYE YAPISAL BİR YAKLAŞIM

Özet

Bu makale, dijitalleşme ile gıda rejimleri arasındaki ilişkiyi tarihsel ve ilişkisel bir çerçevede yeniden değerlendirmektedir. Gıda rejimi yaklaşımı, tarımsal üretim ve gıda dolaşımını belirli sermaye birikimi biçimleri, devletler sistemi, uluslararası iş bölümü ve sınıfsal güç ilişkileri ile bağlantılı olarak inceler. Öte yandan dijital teknolojilerin tarım-gıda sisteminde yaygınlaşması, üretimden dolaşıma, finansmandan perakendeye kadar gıda zincirinin farklı aşamalarını yeniden düzenlemektedir. Bununla birlikte, dijital tarım literatürü çoğunlukla teknik yeniliklerin kullanım alanlarını sıralayan betimleyici bir yaklaşımla teknolojilerin toplumsal etkilerine odaklanırken, gıda rejimi yaklaşımında teknolojik örgütlenmenin yapısal konumu yeterince açıklığa kavuşturulmamıştır. Bu çalışma, söz konusu iki literatür arasında Althusserci yapısal nedensellik anlayışından hareketle sistematik bir kuramsal bağlantı kurmayı amaçlamaktadır. Gıda rejimi, çeşitli ve özerk düzeylerin tarihsel olarak özgül eklemlenmesinde var olan çelişkili bir temel birlik olarak ele alınmaktadır. Teknolojik örgütlenme ekonomik düzey içinde üretim, dolaşım, vb. gibi görece özgül eklemlenen bölgelerden biri olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede dijitalleşme, şirketleşmiş gıda rejimine dışarıdan eklenen özerk bir teknoloji olarak değil, teknolojik örgütlenme bölgesinin veri, platform ve algoritmik sistemler temelinde farklılaşan tarihsel bir alt bölgesi olarak kavramsallaştırılacaktır. Dijitalleşme verileştirme, platformlaşma ve algoritmik yönetişim olmak üzere birbiriyle bağlantılı üç süreç/unsur üzerinden yapılandırılmıştır. Çalışmanın temel savı, dijitalleşme, şirketleşmiş gıda rejimine dışarıdan eklenen özerk bir teknoloji değil; ekonomik düzey içerisindeki teknolojik örgütlenme bölgesinin veri, platform ve algoritmik sistemler temelinde farklılaşan, rejim tarafından belirlenirken ekonomik ilişkilerin maddi işleyişini koşullandıran tarihsel alt bölgesidir. Burada simetrik bir karşılıklı belirlenim değil; yapı, düzey ve bölge bağlantısı üzerinden her yapılaşmanın terimlerinde içkin olarak var olduğu metonimik bir ilişki söz konusudur.